Kalisz (Å‚ac. Calisia) – jedno z najstarszych miast w Polsce, znajduje siÄ™ na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad ProsnÄ…, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej, stolica diecezji kaliskiej; drugi co do wielkoÅ›ci oÅ›rodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego; w latach 1975–1998 stolica województwa kaliskiego. Do 1936 siedziba gminy Kalisz, a 1936-1954 gminy Podgrodzie Kaliskie.
ZespóÅ‚ miejski Kalisza jest jednym z dwóch najsilniej zurbanizowanych obszarów województwa wielkopolskiego.
Kalisz jest gÅ‚ównym oÅ›rodkiem Kalisko-Ostrowskiego OkrÄ™gu PrzemysÅ‚owego, ważnym oÅ›rodkiem produkcji maszyn i silników lotniczych (Pratt & Whitney, WSK PZL-Kalisz), koronek i firan (Wistil, Haft), koncentratów spożywczych (Winiary), przemysÅ‚u wÅ‚ókienniczego (Runotex, Polo), odzieżowego (Big Star) i spożywczego (Kaliszanka, Hellena).
Drugi w województwie oÅ›rodek kulturalny (filharmonia, teatry, muzea, liczne galerie i festiwale). Dobrze rozwiniÄ™ty rynek medialny (liczne gazety lokalne, radio, telewizja).
W Kaliszu urodziÅ‚ siÄ™ prezydent II Rzeczypospolitej, StanisÅ‚aw Wojciechowski. Liczne odkrycia rzymskich importów wskazujÄ… na to, że okolice Kalisza byÅ‚y ważnym oÅ›rodkiem na trasie szlaku bursztynowego. To oraz podobieÅ„stwo Å›redniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii/Calisii wzmiankowanej w II wieku n.e. przez Ptolemeusza z Aleksandrii byÅ‚o powodem ich utożsamiania przez niektórych historyków (cześć umiejscawia CalisiÄ™ na terenie dzisiejszej SÅ‚owacji).
Szlak bursztynowy przez Kalisz
Zburzony paÅ‚ac Weissów, 1914
Pałac Karola Weigta (Belweder) i most Kamienny, przed 1939
Osada kasztelaÅ„ska z grodem od IX w. Nazwa pochodzi od archaizmu kaÅ‚ oznaczajÄ…cego bagno, mokradÅ‚o. Ze wzglÄ™du na liczne znaleziska wskazujÄ…ce na obecność Celtów w okolicy Kalisza istnieje również możliwość, że nazwa pochodzi od celtyckiego sÅ‚owa cal, oznaczajÄ…cego strumieÅ„ lub rzekÄ™. Prawa miejskie na bazie prawa magdeburskiego Kalisz otrzymaÅ‚ powtórnie w roku 1257. W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) stolica osobnego ksiÄ™stwa. W czasach nowożytnych siedziba wojewody, oÅ›rodek sukiennictwa i stolarstwa, w XIX wieku ważny oÅ›rodek kalisko-mazowieckiego okrÄ™gu przemysÅ‚owego. OÅ›rodek naukowy i religijny, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliÅ‚y siÄ™ wspólnoty braci czeskich. Od 1800 r. nieprzerwanie dziaÅ‚a teatr zaÅ‚ożony przez Wojciecha BogusÅ‚awskiego. W poczÄ…tkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych.
W roku 1813, 13 lutego, doszÅ‚o do bitwy pod Kaliszem, w której oddziaÅ‚y saskie korpusu Rayniera zostajÄ… rozbite przez rosyjski korpus Witzingerodego, który zajmuje Kalisz.
Kalisz byÅ‚ miastem wielonarodowoÅ›ciowym. W 1860 liczyÅ‚ 12 835 mieszkaÅ„ców, w tym 47% Polaków, 34% Å»ydów i 19% Niemców.
W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-KaliskÄ…, w latach 1914–1917 powstaÅ‚a Kaliska Kolej Dojazdowa.
W dniach pomiÄ™dzy 7 a 22 sierpnia 1914 w czasie I wojny Å›wiatowej miasto zostaÅ‚o prawie caÅ‚kowicie zniszczone ostrzaÅ‚em artyleryjskim i poprzez podpalenia przez wojska niemieckie pod dowództwem majora Hermanna Preuskera. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniÅ‚a straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w zÅ‚ocie. PoÅ‚ożenie geograficzne
Kalisz to miasto poÅ‚ożone w poÅ‚udniowo-wschodniej części województwa wielkopolskiego, w gÅ‚Ä™bokiej dolinie rzeki Prosny. Znajduje siÄ™ na Wysoczyźnie Kaliskiej, która jest mezoregionem Niziny PoÅ‚udniowowielkopolskiej. Na poÅ‚udniowo-wschodnim kraÅ„cu miasta, przy drodze do Brzezin znajduje siÄ™ Torfowisko Lis o powierzchni 4,71 ha. Okolice Kalisza to tereny rolnicze i brak tutaj wiÄ™kszych kompleksów leÅ›nych. We wschodniej części miasta znajduje siÄ™ jedyny w jego granicach las - Las Winiarski, a na poÅ‚udnie od niego we wsi SzaÅ‚e Zbiornik Pokrzywnica.
|
