Hotel Gołębiewski Mikołajki

Start
Elbląg Poleć znajomemu
Oceny: / 1
KiepskiÅšwietny 

ElblÄ…g

ElblÄ…g (niem. Elbing, prus. Elbings) – miasto w województwie warmiÅ„sko-mazurskim, powiat grodzki ElblÄ…g, stolica powiatu ziemskiego elblÄ…skiego. Jest to kluczowy oÅ›rodek gospodarczy caÅ‚ego regionu oraz najwiÄ™kszy port w województwie. Jest to także jedno z najstarszych polskich miast (rok zaÅ‚ożenia 1237, prawa miejskie 1246), a najstarsze w województwie.

Miasto leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. W Elblągu znajduje się jedna z największych w Europie fabryk turbin Alstom. Ważny ośrodek gospodarczy i kulturowy, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy.

ElblÄ…g zostaÅ‚ zaÅ‚ożony przez Krzyżaków w 1237 w pobliżu miejsca gdzie do IX wieku znajdowaÅ‚a siÄ™ pruska osada handlowa Truso. W 1246 uzyskaÅ‚ przywilej miejski na prawie lubeckim.

Przez wieki historia ElblÄ…ga byÅ‚a niezwykle burzliwa. ByÅ‚ pod panowaniem krzyżackim, polskim, w XVI wieku przeżyÅ‚ okupacjÄ™ szwedzkÄ…. Koniec XIX i poczÄ…tek XX wieku to okres dynamicznego rozwoju miasta. Wtedy to ElblÄ…g rywalizowaÅ‚ jako port handlowy z GdaÅ„skiem. PowstaÅ‚o wiele zakÅ‚adów przemysÅ‚owych, w tym fabryka cygar, lokomotyw (obecnie teren "ELZAMU"). Pod koniec II wojny Å›wiatowej znacznie zniszczony przez wkraczajÄ…cych Rosjan. Prawie caÅ‚kowicie zburzona zabudowa Starego Miasta, które uchodziÅ‚o za jedno z najwiÄ™kszych i najpiÄ™kniejszych w Europie. Również tutaj mieÅ›ciÅ‚ siÄ™ podobóz obozu koncentracyjnego w Sztutowie. Po wojnie stopniowa odbudowa miasta.

Elbląg członkiem Związku Hanzeatyckiego od 1358 roku.

ElblÄ…g zostaÅ‚ zaÅ‚ożony w 1237 przez Krzyżaków. Nazwa miasta wywodzi siÄ™ od rzeki Ilfing. ZostaÅ‚ zaÅ‚ożony w 1237 na surowym korzeniu, zatem absolutnie nie można go łączyć z legendarnym Truso. ByÅ‚a to wówczas osada kolonistów niemieckich oraz punkt wypadowy dla dalszej ekspansji Krzyżaków. W 1358 roku ElblÄ…g przystÄ…piÅ‚ do Ligi Hanzeatyckiej zwanÄ… potocznie HanzÄ…. W owym czasie byÅ‚ jednym z najważniejszych miast hanzeatyckich rejonu poÅ‚udniowego BaÅ‚tyku. WiodÅ‚y z niego szlaki lÄ…dowe i wodne ku Sambii i Warmii, istniaÅ‚o także wodne połączenie z Wisłą przez Nogat. ElblÄ…g byÅ‚ jednym z pierwszych miast utworzonych przez Krzyżaków. Na poÅ‚udnie od miasta w okolicach ujÅ›cia rzeki Kumieli do rzeki ElblÄ…g, istniaÅ‚ zamek krzyżacki. ByÅ‚ to najprawdopodobniej drugi co do wielkoÅ›ci zamek zakonu po Malborku. Do czasu wybudowania tego ostatniego, peÅ‚niÅ‚ rolÄ™ centrum administracyjnego PaÅ„stwa Krzyżackiego. SwojÄ… Å›wietność zakoÅ„czyÅ‚ 12 lutego 1454 r., gdy mieszczanie przepÄ™dzili zaÅ‚ogÄ™ zamku, a nastÄ™pnie rozebrali budowlÄ™, wczeÅ›niej przenoszÄ…c wyposażenie zamkowej kaplicy Å›w. Andrzeja do pobliskiego koÅ›cioÅ‚a Å›w. MikoÅ‚aja.

Podobnie jak w innych paÅ„stwach nadbaÅ‚tyckich ulice wytyczono prostopadle do rzeki, a przecinajÄ…ca je w poprzek ulica stanowiÅ‚a rynek. Dopiero 10 kwietnia 1246 w wyniku sprzeciwów ze strony zakonu, osada otrzymaÅ‚a prawo miejskie lubeckie, a także znacznie wiÄ™ksze przywileje niż sÄ…siednie miasta lokowane na prawie cheÅ‚miÅ„skim. DziÄ™ki dogodnemu poÅ‚ożeniu i umiejscowionej w zamku siedzibie mistrza krajowego, przez pierwsze 70 lat ElblÄ…g byÅ‚ najważniejszym oÅ›rodkiem życia miejskiego, jedynym portem morskim oraz podstawowÄ… bazÄ… militarnÄ… organizujÄ…cego siÄ™ paÅ„stwa krzyżackiego. Po zaÅ‚ożeniu i rozbudowie Malborka oraz przeniesieniu z Wenecji na malborski zamek w 1309 r. siedziby wielkiego mistrza, zamek elblÄ…ski staÅ‚ siÄ™ siedzibÄ… komtura elblÄ…skiego i zarazem wielkiego szpitalnika zakonu, tj. zarzÄ…dcy gÅ‚ównego szpitala. ŹródÅ‚em zamożnoÅ›ci miasta byÅ‚o nadanie mu przez Krzyżaków znacznych posiadÅ‚oÅ›ci na Å»uÅ‚awach i Wzniesieniu ElblÄ…skim.

PodstawÄ… rozwoju miasta byÅ‚ handel morski, który powodowaÅ‚ napÅ‚yw nie tylko towarów, ale i osadników z różnych krajów. W ElblÄ…gu osiedlali siÄ™ Niemcy z Saksonii, Westfalii czy Lubeki, Holendrzy, Anglicy, Francuzi i Szkoci. Miasto żywo uczestniczyÅ‚o w życiu Hanzy. Kupcy elblÄ…scy zasiadali w mieÅ›cie kantorowym Brugii i decydowali o przyjmowaniu do zwiÄ…zku kolejnych miast. Także Krzyżacy doceniali wagÄ™ ElblÄ…ga, wznoszÄ…c tu wielki zamek, zniszczony w czasie wojny trzynastoletniej.

Od koÅ„ca XIV wieku ElblÄ…g stopniowo traciÅ‚ znaczenie na rzecz GdaÅ„ska, który później zmonopolizowaÅ‚ handel polskim zbożem. Do osÅ‚abienia pozycji miasta przyczyniÅ‚a siÄ™ także przyroda. PrzejÅ›cia morskie przez MierzejÄ™ WiÅ›lanÄ… stopniowo siÄ™ zamulaÅ‚y, co uniemożliwiaÅ‚o coraz wiÄ™kszym statkom wpÅ‚yniÄ™cie do portu. Jednak regres nie byÅ‚ tak znaczny, jak siÄ™ dotychczas sÄ…dziÅ‚o. Dowodem sÄ… licznie zgromadzone obiekty archeologiczne, Å›wiadczÄ…ce o wzglÄ™dnym dobrobycie miasta w epoce nowożytnej.

Od poÅ‚owy XIV wieku ElblÄ…g zaczÄ…Å‚ stopniowo tracić na znaczeniu w stosunku do innych pruskich miast portowych. WpÅ‚ynęło na to wiele czynników. Po podboju Prusów ElblÄ…g przestaÅ‚ być wojennÄ… bazÄ… wypadowÄ… na wschód, a po zagarniÄ™ciu przez Krzyżaków Pomorza GdaÅ„skiego i ustanowieniu stolicy paÅ„stwa w Malborku, ElblÄ…g straciÅ‚ charakter gÅ‚ównego oÅ›rodka politycznego i gospodarczego paÅ„stwa. Skierowanie gÅ‚ównego ujÅ›cia WisÅ‚y ku GdaÅ„skowi utrudniÅ‚o żeglugÄ™ do ElblÄ…ga, a rozwój korzystniej poÅ‚ożonego GdaÅ„ska zaczÄ…Å‚ przyciÄ…gać do niego wiÄ™kszość statków z póÅ‚nocy i zachodu Europy. Silnym ciosem dla miasta byÅ‚o zaÅ‚ożenie przez Krzyżaków konkurencyjnego Nowego Miasta ElblÄ…g w 1337 r. i nadanie mu przywileju lokacyjnego w dziesięć lat później.

Po klÄ™sce Krzyżaków z wojskami polsko-litewskimi pod Grunwaldem w 1410, mieszczanie elblÄ…scy zdobyli i wypÄ™dzili zaÅ‚ogÄ™ wraz z Wielkim Szpitalikiem i tutejszym komturem. Elblążanie 22 lipca 1410 zÅ‚ożyli hoÅ‚d polskiemu królowi WÅ‚adysÅ‚awowi Jagielle. Jednak we wrzeÅ›niu 1410 zamek ponownie wróciÅ‚ we wÅ‚adanie Krzyżaków. 12 lutego 1454 w wyniku powstania anty krzyżackiego, elblÄ…scy mieszczanie zdobywajÄ… zamek krzyżacki, a nastÄ™pnie w obawie przed ponownym powrotem Krzyżaków i niszczÄ… go. W tym samym roku elblążanie na opanowanym zamku krzyżackim skÅ‚adajÄ… hoÅ‚d królowi Kazimierzowi IV JagielloÅ„czykowi. W 1454 ElblÄ…g otrzymaÅ‚ od króla Kazimierza JagielloÅ„czyka wielki przywilej potwierdzajÄ…cy stare prawa, rozszerzajÄ…cy wÅ‚adze samorzÄ…du polskiego, zwiÄ™kszajÄ…cy kompetencje SÄ…du Miejskiego i powiÄ™kszajÄ…cy terytorium miasta niemal dwukrotnie. Miasto ponadto przejęło dotychczasowe prawa rybackie komturów, ich mÅ‚yny i inne dobra. W zamian za to ElblÄ…g czynnie uczestniczyÅ‚ w rozgromieniu floty Zakonu w bitwach morskich na Zalewie WiÅ›lanym. WedÅ‚ug postanowieÅ„ pokoju toruÅ„skiego koÅ„czÄ…cego wojnÄ™ trzynastoletniÄ… w 1466 ElblÄ…g przyznano Polsce, do której należaÅ‚ aż do 1772.

PrzeÅ‚om XVI/XVIIwieku to okres rozwoju miasta i handlu morskiego, spowodowany wojnÄ… Stefana Batorego ze zbuntowanym GdaÅ„skiem. CaÅ‚y polski eksport i import przechodziÅ‚ wówczas przez port elblÄ…ski aż do czasu ugody króla z mieszczaÅ„stwem GdaÅ„ska.

W latach 1626-1635 miasto znajdowaÅ‚o siÄ™ pod szwedzkÄ… okupacjÄ…. Zniszczenia spowodowane potopem szwedzkim w latach 1655-1660 zahamowaÅ‚y rozwój, a towarzyszÄ…ce jej zarazy wyludniÅ‚y miasto. W czerwcu 1698 król Polski August II na zjeździe w Jomsborku podpisaÅ‚ z elektorem Fryderykiem I Hohenzollernem tajny ukÅ‚ad, na mocy którego uzyskaÅ‚ on zgodÄ™ na zajÄ™cie miasta w zamian za 150 tys. talarów. Oblężenie rozpoczÄ™te w październiku tego samego roku zakoÅ„czyÅ‚o siÄ™ aktem kapitulacji podpisanym przez radÄ™ miejskÄ… 10 listopada, na mocy, którego ElblÄ…g powróciÅ‚ do Polski. Wzburzenie polskiej opinii publicznej i zdecydowana, mimo obÅ‚udnego postÄ™powania Augusta II, dążność do odzyskania ElblÄ…ga, a nadto próby mediacji ze strony Danii, Szwecji i cesarza skÅ‚oniÅ‚y elektora do przyjÄ™cia propozycji rozmów dyplomatycznych. ZostaÅ‚y one zakoÅ„czone ukÅ‚adem z 17 grudnia 1699, który przyniósÅ‚ zgodÄ™ na zwrot ElblÄ…ga Polsce pod warunkiem spÅ‚aty należnoÅ›ci elektora. ByÅ‚o to tylko chwilowe zwyciÄ™stwo, gdyż już w 1703 Fryderyk III zajÄ…Å‚ posiadÅ‚oÅ›ci ziemskie ElblÄ…ga, pozbawiajÄ…c miasto 50% rocznych dochodów.

Podczas wielkiej wojny póÅ‚nocnej miasto okupowane byÅ‚o kolejno przez oddziaÅ‚y szwedzkie (1703-1710), rosyjskie (1710-1712) i saskie (1712). Kolejne pobyty obcych wojsk uszczuplaÅ‚y kasÄ™ miejskÄ…. PodupadÅ‚e miasto staÅ‚o siÄ™ Å‚atwym Å‚upem dla Prus.

Na poczÄ…tku XVIII wieku miejski handel byÅ‚ już w upadku, zamieraÅ‚a praca stoczni. Pod rzÄ…dami pruskimi najwiÄ™ksze obok Królewca miasto Prus Wschodnich staÅ‚o siÄ™ gÅ‚ównym portem dorzecza WisÅ‚y, ale tylko do czasu zajÄ™cia przez Fryderyka II GdaÅ„ska. DwadzieÅ›cia lat dziaÅ‚ania w uprzywilejowanych warunkach pozwoliÅ‚o ElblÄ…gowi wybić siÄ™ gospodarczo dziÄ™ki usprawnieniu pracy portu – pogłębieniu Nogatu, rzeki ElblÄ…g, redy portowej i rozbudowie urzÄ…dzeÅ„ portowych. Ożywienie gospodarcze byÅ‚o jednak krótkotrwaÅ‚e, a intensywne zamulenie toru wodnego ponownie zahamowaÅ‚o rozwój portu i handlu.

Już podczas I rozbioru Polski w 1772, ElblÄ…g znalazÅ‚ siÄ™ pod zaborem pruskim. Wojska zaborcy opanowaÅ‚y miasto 12 wrzeÅ›nia. ElblÄ…g pozbawiony zostaÅ‚ swoich dotychczasowych przywilejów, odebrano mu prawo lubeckie, a tym samym zniesiono mu samorzÄ…d. WÅ‚adze miasta zostaÅ‚y podporzÄ…dkowane pruskim urzÄ™dnikom paÅ„stwowym. ElblÄ…g staÅ‚ siÄ™ prowincjonalnym miastem powiatowym. Dążąc do gospodarczego uzależnienia Polski od Prus zaborca naÅ‚ożyÅ‚ cÅ‚o na polskie towary. OdbiÅ‚o siÄ™ to ujemnie na, pozostajÄ…cych jeszcze w granicach Polski, GdaÅ„sku i Toruniu, a dodatnio na obrotach handlowych ElblÄ…ga, do którego zaczÄ™li siÄ™ przenosić liczni kupcy. Nie trwaÅ‚o to jednak dÅ‚ugo, gdyż już w 1807 rozpoczÄ…Å‚ siÄ™ kryzys handlowy.

Na poczÄ…tku XIX wieku miasto zostaÅ‚o zdegradowane do roli portu rzecznego w lokalnym handlu. ElblÄ…g szukaÅ‚ nowych dróg rozwoju gospodarczego i powoli zaczÄ…Å‚ przeradzać siÄ™ w oÅ›rodek przemysÅ‚owy, administracyjny i wojskowy. Już w II poÅ‚. XIX wieku obok Szczecina, a przed GdaÅ„skiem i Królewcem, byÅ‚ silnym pruskim oÅ›rodkiem przemysÅ‚u metalowego. Miejscowi kupcy zaczÄ™li inwestować w manufaktury i fabryki. RozwinÄ…Å‚ siÄ™ przemysÅ‚ tkacki, farbiarski i szklarski. PowstawaÅ‚y liczne zakÅ‚ady przetwórstwa rolno-spożywczego, tytoniowe, mydlarnie, olejarnie, krochmalnie. Ważnym dziaÅ‚em przemysÅ‚u pozostawaÅ‚a nadal budowa statków. Dużą rolÄ™ w tej dziedzinie odegraÅ‚ Ferdinand Schichau, który w 1837[3] otworzyÅ‚ fabrykÄ™ maszyn, a w 1854[4] swojÄ… stoczniÄ™, bÄ™dÄ…cÄ… gÅ‚ównym niemieckim producentem torpedowców. XIX-wieczny ElblÄ…g stawiaÅ‚ przede wszystkim na rozwój nowoczesnego przemysÅ‚u. W tym okresie powstaÅ‚y m.in. odlewnia żelaza Tiessena, zakÅ‚ady metalowe Neufelda, fabryka cygar Losera&Wolffa, fabryka samochodów Komnicka. Rozwój gospodarczy przyniósÅ‚ ze sobÄ… tworzenie siÄ™ klasy robotniczej, której trzon stanowili metalowcy. Zatrudnianie dzieci, zbyt dÅ‚ugi dzieÅ„ pracy, niskie zarobki doprowadziÅ‚y do wzrostu nastrojów rewolucyjnych. W mieÅ›cie rozpoczęły siÄ™ strajki rzemieÅ›lników. Na terenie miasta swojÄ… dziaÅ‚alność rozpoczęły komórki Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Robotnicy zaczÄ™li siÄ™ formować w organizacje, które prowadziÅ‚y szeroko zakrojonÄ… akcjÄ™ propagandowÄ…. Do wybuchu I wojny Å›wiatowej przez miasto przetaczaÅ‚y siÄ™ kolejne fale wystÄ…pieÅ„, niekiedy brutalnie tÅ‚umionych przez policjÄ™. Nie zahamowaÅ‚o to jednak gospodarczego rozwoju miasta, który trwaÅ‚ do Å›wiatowego kryzysu ekonomicznego w 1918.

Wraz z wybuchem wojny sytuacja miasta znacznie siÄ™ pogorszyÅ‚a. Już od 1914 przez ElblÄ…g przewijaÅ‚y siÄ™ dziesiÄ…tki tysiÄ™cy uciekinierów. Rezultatem tego byÅ‚ powszechny chaos, brak żywnoÅ›ci itp. Dekoniunktura gospodarcza lat wojny spowodowaÅ‚a zamkniÄ™cie wielu zakÅ‚adów przemysÅ‚owych, a w rezultacie narastanie bezrobocia. W koÅ„cowych latach wojny tysiÄ…ce mieszkaÅ„ców cierpiaÅ‚o gÅ‚ód, czÄ™sto brakÅ‚o też dachu nad gÅ‚owÄ….

Po przegranej przez Niemcy wojnie, w wyniku postanowieÅ„ traktatu wersalskiego z 1919, ElblÄ…g znalazÅ‚ siÄ™ w prowincji Prusy Wschodnie. Ograniczenia narzucone Niemcom i utrata naturalnych rynków zbytu doprowadziÅ‚y elblÄ…skÄ… gospodarkÄ™ do kryzysu. Miasto byÅ‚o zmÄ™czone wojnÄ…, panowaÅ‚ chaos, bezrobocie i drożyzna. W tej sytuacji dochodziÅ‚o do strajków i demonstracji, miaÅ‚y one jednak charakter bardziej ekonomiczny niż polityczny. W mieÅ›cie dziaÅ‚aÅ‚a komórka niemieckiej organizacji rewolucyjnej – ZwiÄ…zku Spartakusa. 11 listopada 1918 powstaÅ‚a Rada Robotnicza, ale jej dziaÅ‚alność ograniczyÅ‚a siÄ™ jedynie do zorganizowania kilku wieców. Niemniej jednak utworzona pod koniec tego roku placówka Komunistycznej Partii Niemiec miaÅ‚a pewne wpÅ‚ywy w mieÅ›cie aż do dojÅ›cia Hitlera do wÅ‚adzy.

W latach trzydziestych nastÄ…piÅ‚ ponowny rozkwit przemysÅ‚u na terenie miasta. ElblÄ…g staÅ‚ siÄ™ jednym z wiÄ™kszych miast garnizonowych w III Rzeszy. Przy utworzonym już w czasie wojny lotnisku powoÅ‚ano szkołę lotnictwa wojskowego. W różnych częściach miasta zostaÅ‚y wzniesione budynki koszarowe dla artylerii, kawalerii, wojsk inżynieryjnych i piechoty. Zgromadzenie w mieÅ›cie dużej iloÅ›ci wojska nadaÅ‚o mu charakter militarny, a z drugiej strony spowodowaÅ‚o rozwój infrastruktury miejskiej. PojawiÅ‚y siÄ™ liczne nowe osiedla mieszkaniowe, oddano do użytku nowoczesny szpital wojskowy. W mieÅ›cie rozwijaÅ‚o siÄ™ szkolnictwo, powstaÅ‚a Wyższa SzkoÅ‚a Pedagogiczna, Wyższa SzkoÅ‚a Inżynierska, Wyższa SzkoÅ‚a Rolnicza. W mieÅ›cie dziaÅ‚aÅ‚y dwa muzea, biblioteka, archiwum, a wÅ›ród wielu urzÄ™dów i instytucji byÅ‚y także konsulaty: szwedzki, szwajcarski i polski. PomyÅ›lny stan elblÄ…skiej gospodarki pozwoliÅ‚ miastu na nowe inwestycje komunalne i przemysÅ‚owe. PodjÄ™to modernizacjÄ™ sieci gazowej i kanalizacyjnej, przebudowano linie tramwajowe, unowoczeÅ›niono port, pogłębiono tor wodny na Zalew WiÅ›lany.

Podczas II wojny Å›wiatowej caÅ‚e życie gospodarcze i spoÅ‚eczne ElblÄ…ga zostaÅ‚o podporzÄ…dkowane potrzebom wojny. Miasto byÅ‚o przeludnione w wyniku przesiedleÅ„ ludnoÅ›ci z Meklemburgii, Mazur a także jeÅ„ców różnej narodowoÅ›ci. Od marca 1940 istniaÅ‚ tu jeden, a później dwa podobozy obozu koncentracyjnego Stutthof. Wprowadzono racjonowanie żywnoÅ›ci. Gdy na poczÄ…tku 1945 Armia Czerwona wkroczyÅ‚a do Prus Wschodnich, do ElblÄ…ga zaczÄ™li napÅ‚ywać żoÅ‚nierze niemieccy. Pierwsze oddziaÅ‚y wojsk radzieckich zbliżyÅ‚y siÄ™ do ElblÄ…ga 23 stycznia 1945. W krótkim czasie miasto zostaÅ‚o otoczone z trzech stron. Rozpoczęły siÄ™ ciężkie walki, które zakoÅ„czyÅ‚y siÄ™ dopiero 10 lutego 1945. Miasto zostaÅ‚o zajÄ™te przez sowietów. Od momentu rozpoczÄ™cia wojny ElblÄ…g byÅ‚ niemal nietkniÄ™ty przez dziaÅ‚ania zbrojne. ZaciekÅ‚e walki na przeÅ‚omie stycznia i lutego obróciÅ‚y go w gruz. Zniszczona zostaÅ‚a zabytkowa zabudowa Starego Miasta a także caÅ‚e ÅšródmieÅ›cie. Trudne do okreÅ›lenia byÅ‚y straty ludzkie. Szacuje siÄ™, że w czasie walk zginęło ok. 5 tys. żoÅ‚nierzy niemieckich, bardzo dużego uszczerbku doznaÅ‚a ludność cywilna. Wielu spoÅ›ród przedwojennych elblążan utonęło w czasie panicznej ucieczki na Zachód przez Zalew WiÅ›lany.

W pierwszych miesiÄ…cach po przejÅ›ciu frontu Ziemie PóÅ‚nocne byÅ‚y zarzÄ…dzane przez radzieckie wÅ‚adze paÅ„stwowe. W ciÄ…gu kilku miesiÄ™cy dokonaÅ‚y one wywozu w głąb ZSRR wszystkich maszyn i wyposażenia elblÄ…skich fabryk. Kalkuluje siÄ™, że straty poniesione z tego powodu przewyższajÄ… straty spowodowane dziaÅ‚aniami wojennymi.

19 maja 1945 przed ratuszem odbyÅ‚a siÄ™ uroczystość przekazania przez radzieckÄ… KomendanturÄ™ symbolicznych kluczy do miasta wÅ‚adzom polskim, które powoÅ‚ano 3 kwietnia. Po ponad 170 latach ElblÄ…g ponownie znalazÅ‚ siÄ™ w granicach paÅ„stwa polskiego. Priorytetem nowych wÅ‚adz staÅ‚o siÄ™ nadanie miastu polskiej tożsamoÅ›ci narodowej i deportacja ludnoÅ›ci niemieckiej, do miasta przybyÅ‚o m.in. wielu Kresowian. RozpoczÄ™to reorganizacjÄ™ nadwerężonej gospodarki oraz powolnÄ… odbudowÄ™ zniszczonego miasta. Niestety odbudowa ta przyniosÅ‚a zniszczenie wielu zabytków kultury, gdyż podobnie jak w innych miastach Pomorza i ÅšlÄ…ska zabytki zostaÅ‚y uznane za niemieckie i w ramach propagandowego hasÅ‚a "CaÅ‚y naród buduje swojÄ… stolicÄ™" elblÄ…skie Stare Miasto zostaÅ‚o do koÅ„ca wyburzone, a zabytkowe cegÅ‚y przeznaczono na odbudowÄ™ Warszawy. Na miejscu zdemolowanego w wyniku rabunkowej polityki wÅ‚adz PRL Starego Miasta planowano poczÄ…tkowo wybudować blokowisko. Jednakże brak funduszy uniemożliwiÅ‚ realizacje tych planów[5]. W po wojnie rodowici Elblążanie stanowili tylko 2% mieszkaÅ„ców[5]. W 1949 miasto dotknÄ…Å‚ terror stalinowski w wydarzeniach znanych jako Sprawa ElblÄ…ska.

Podczas wydarzeń z "Grudnia 1970" roku w Elblągu zastrzelony został Marian Sawicz.

Od 1 czerwca 1975, na mocy ustawy z 28 maja ElblÄ…g staÅ‚ siÄ™ stolicÄ… województwa, skÅ‚adajÄ…cego siÄ™ ze wschodnich powiatów dawnego województwa gdaÅ„skiego (powiaty: elblÄ…ski, nowodworski, malborski, sztumski, kwidzyÅ„ski), oraz z póÅ‚nocno-wschodniej części dawnego województwa olsztyÅ„skiego (powiaty: braniewski, pasłęcki, część iÅ‚awskiego i morÄ…skiego).

W latach osiemdziesiÄ…tych przystÄ…piono do budowy centrum miasta, jednakże zamiast odbudowywać kamienice by przypominaÅ‚y te przedwojenne, wybudowano nowoczesne budynki o ksztaÅ‚cie i wielkoÅ›ci zbliżonej do Å›redniowiecznych. Prace przy fundamentach spowodowaÅ‚y, że odsÅ‚oniÄ™to fundamenty dawnych budynków. Co ukazaÅ‚o wielkość i zamożność dawnego ElblÄ…ga[5].

FunkcjÄ™ tÄ™ peÅ‚niÅ‚ do ostatniej reformy administracyjnej w 1999, kiedy to od 1 stycznia 1999 na prawach powiatu wszedÅ‚ w skÅ‚ad województwa warmiÅ„sko-mazurskiego wbrew woli wiÄ™kszoÅ›ci mieszkaÅ„ców, którzy opowiedzieli siÄ™ zdecydowanie za przynależnoÅ›ciÄ… miasta do województwa Pomorskiego. W tym samym roku jako jedyne polskie miasto dostaÅ‚ nagrodÄ™ Unii Europejskiej za dokonania w dziedzinie ekologii oraz prestiżowÄ… nagrodÄ™ – FlagÄ™ Europy.

Obecnie ElblÄ…g jest wciąż rozwijajÄ…cym siÄ™ miastem. W przeciÄ…gu ostatnich kilkudziesiÄ™ciu lat dwukrotnie powiÄ™kszyÅ‚ swÄ… powierzchniÄ™. Jest silnym oÅ›rodkiem gospodarczym, a także nowoczesnym oÅ›rodkiem miejskim posiadajÄ…cym istotne walory transportowe. W swoich granicach posiada wszystkie rodzaje transportu. Ma szanse zostać w przyszÅ‚oÅ›ci pomostem łączÄ…cym PolskÄ™ z paÅ„stwami nadbaÅ‚tyckimi a w szczególnoÅ›ci z obwodem kaliningradzkim.

ElblÄ…g to gÅ‚ówny oÅ›rodek przemysÅ‚u ciężkiego (turbiny, Å›ruby okrÄ™towe itp.), przemysÅ‚u spożywczego – browar, również turystycznego (KanaÅ‚ ElblÄ…ski ze sÅ‚awnymi pochylniami). NajwiÄ™kszy jednak rozwój miasta przypada na okres od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998, kiedy to ElblÄ…g byÅ‚ stolicÄ… województwa. Wtedy obserwuje siÄ™ znaczny napÅ‚yw ludnoÅ›ci do miasta. Obecnie jest miastem powiatowym. ElblÄ…g jest ważnym wÄ™zÅ‚em komunikacyjnym. ZwiÄ…zane sÄ… z tym różnorodne inwestycje: m.in. oddany niedawno do użytku wÄ™zeÅ‚ ElblÄ…g-Wschód, znacznie skracajÄ…cy szlak z GdaÅ„ska i Warszawy do ElblÄ…ga i obwodu kaliningradzkiego (tzw. Berlinka, teraz droga ekspresowa S22 ElblÄ…g – Grzechotki). Wraz z nowo budowanym przejÅ›ciem Grzechotki – Mamonowo II bÄ™dzie to najkrótsza droga z zachodu na wschód Europy. Obecnie trwa przebudowa na odcinku ElblÄ…g-Wschód – Jazowa w kierunku GdaÅ„ska. DziÄ™ki dotacjom z Unii Europejskiej rozbudowywany jest Port Morski, sieć tramwajowa, a także odbudowywane Stare Miasto.

JednoczeÅ›nie budowane sÄ… nowe osiedla mieszkaniowe: Modrzewina-PóÅ‚noc, Krasny Las, DÄ…browa oraz przemysÅ‚owa Modrzewina-PoÅ‚udnie.

Elbląg jest jednym z najlepiej spenetrowanych archeologicznie polskich miast. Dzięki temu, Elbląskie muzeum posiada liczne unikalne w skali światowej eksponaty (np. średniowieczną windę).

ElblÄ…g obchodzi obecnie 770. rocznicÄ™ zaÅ‚ożenia przez Krzyżaków.

Zabytki
    * koÅ›cióÅ‚ katedralny Å›w. MikoÅ‚aja, XIII-XV wiek, przebudowany po pożarze spowodowanym wyÅ‚adowaniem atmosferycznym 26 stycznia 1777, z cennym wyposażeniem wnÄ™trza (późnogotyckie tryptyki, gotyckie drewniane figury apostoÅ‚ów w nawie gÅ‚ównej, chrzcielnica brÄ…zowa z 1387, gotycki relikwiarz Krzyża Å›w., pÅ‚yty nagrobne z poÅ‚owy XIIIwieku)
    * Brama Targowa z 1309 i pozostaÅ‚oÅ›ci fortyfikacji miejskich,
    * KanaÅ‚ ElblÄ…ski
    * Åšcieżka koÅ›cielna
    * koÅ›cióÅ‚ podominikaÅ„ski NMP, XIII-XVI wiek (obecnie Galeria "El"), częściowo zburzony w 1945, zrekonstruowany w latach 60.; dawny oÅ‚tarz gÅ‚ówny zachowaÅ‚ siÄ™ koÅ›ciele katedralnym, pozostaÅ‚e wyposażenie (prospekt organowy, epitafia, empory) ulegÅ‚o zniszczeniu.
    * KoÅ›cióÅ‚ Å›w. Wojciecha w ElblÄ…gu,
    * koÅ›cióÅ‚ szpitalny Bożego CiaÅ‚a, XIII-XV wiek (przed pożarem z 1405 istniaÅ‚ tu koÅ›cióÅ‚ Å›w. Jerzego wraz z lapidarium),
    * koÅ›cióÅ‚ ÅšwiÄ™tego Ducha, XIV wiek
    * koÅ›cióÅ‚ Å›w. Antoniego, XIV wiek
    * KoÅ›cióÅ‚ bÅ‚. Doroty, szachulcowy z XVIII wieku, przeniesiony z Kaczynosu
    * PaÅ‚ac Augusta Abbega w ElblÄ…gu
    * Muzeum w ElblÄ…gu
    * ZespóÅ‚ dawnego zamku i podzamcza
    * kamienice późnogotyckie, renesansowe i manierystyczne (w wiÄ™kszoÅ›ci zniszczone w 1945)
    * Centrum Sztuki Galeria EL

 Fakty historyczno-geograficzne [edytuj]

    * W Raczkach ElblÄ…skich koÅ‚o ElblÄ…ga jest najniżej poÅ‚ożony punkt w Polsce (1,8 m p.p.m.)
    * ElblÄ…g jest najstarszym miastem w województwie warmiÅ„sko-mazurskim i liczy obecnie 771 lat
    * ElblÄ…ska katedra jest najwyższym tego typu obiektem poÅ‚ożonym na wschód od WisÅ‚y i liczy 95 m wysokoÅ›ci
    * W ElblÄ…gu zlokalizowany jest najwiÄ™kszy w Europie odkryty basen
    * W ElblÄ…gu powstaÅ‚ pierwszy w Polsce okrÄ™t wojenny – Galeona Smok
    * KanaÅ‚ ElblÄ…ski (Oberländischer Kanal) ze swoimi pochylniami (Rollberge) wybudowanymi w latach 1844-1858 przez pruskiego budowniczego Georga Steenke z Królewca jest jedynym tego typu dziaÅ‚ajÄ…cym obiektem inżynieryjnym na Å›wiecie
    * ElblÄ…g byÅ‚ drugim miastem na obecnym terenie Polski po WrocÅ‚awiu, w którym wprowadzono do eksploatacji tramwaj elektryczny (w 1895)
    * ElblÄ…g byÅ‚ pierwszÄ… siedzibÄ… wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego na terenie dzisiejszej Polski, aż do czasu przeniesienia jej do Malborka
    * ElblÄ…g jest najlepiej przebadanym pod wzglÄ™dem archeologicznym miastem w Europie
    * ElblÄ…skie Stare Miasto przed zburzeniem w roku 1945 byÅ‚o stawiane na równi z GÅ‚ównym Miastem w GdaÅ„sku i Starym Miastem w Toruniu
    * MateriaÅ‚ budowlany z rozebranego elblÄ…skiego Starego Miasta posÅ‚użyÅ‚ do odbudowy Warszawy i GdaÅ„ska
    * Gimnazjum ElblÄ…skie byÅ‚o pierwszym polskim gimnazjum humanistycznym
    * W ElblÄ…gu skrzyżowanie ulic Nowowiejskiej, Traugutta oraz GórnoÅ›lÄ…skiej nosi nazwÄ™ "Rondo Compiegne", na pamiÄ…tkÄ™ wspóÅ‚pracy z francuskim miastem. Co ciekawe, najważniejsze skrzyżowanie o ruchu okrężnym w Compiegne (odchodzi z niego droga na Paryż) nosi nazwÄ™ "Rondo ElblÄ…g"
    * Podczas zdobywania ElblÄ…ga (9 lutego 1945) zostaÅ‚ aresztowany Aleksander Sołżenicyn
    * W ElblÄ…gu mieÅ›ciÅ‚a siÄ™ jedna z 13 drewnianych wież Bismarcka
    * W latach 1966-90 polska Marynarka Wojenna dysponowaÅ‚a okrÄ™tem nazwanym na cześć miasta ORP ElblÄ…g
 
« poprzedni artykuÅ‚   nastÄ™pny artykuÅ‚ »
DODAJ OFERTĘ
SZUKAJ OFERTĘ