| Bartoszyce |
|
|
Bartoszyce (dawniej Barsztyn, niem. Bartenstein, lit. Barštynas, prus. Bartanstabs) - miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim leżące na Nizinie Sępopolskiej w dolinie rzeki Łyny, w historycznej krainie Barcji. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Przez Bartoszyce przebiega droga krajowa nr 51, droga wojewódzka nr 512 i droga wojewódzka nr 592. Krzyżacy wybudowali tu w 1240 r. jeden z pierwszych zamków warownych w Prusach (obok zamku w Reszlu i Wissenburg koło Sępopola), przy którym na brzegu Łyny powstało osiedle. Najpierw zbudowano drewniana strażnicę, murowany zamek wybudowano po 1274 r. W 1326 r. nadano miastu przywilej lokacyjny i nazwę Rosenthal - Dolina Róż. W 1332 r. zastąpiono ją nazwą Bartenstein - Gród Barcji. Zamek w Bartoszycach w wieku XIV i XV był siedzibą prokuratora i należał do komturii w Bałdze. Zniszczony przez mieszczan na początku wojny trzynastoletniej nigdy nie został już odbudowany. Na miejscu zamku wybudowano w 1902 r. gmach starostwa. Miasto rozwinęło sie z przyzamkowej "liszki' czyli osady targowej. Przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim wystawił wielki mistrz Luter z Brunszwiku (1332)[1]. W przywileju przeznaczono dotację na kościół, ale proboszcz pojawia się w dokumentach dopiero w 1345 r. Miasto szybko się rozwijała, w 1356 r. istniał już dom kupiecki, w 1359 r. wybudowano mury obronne, w 1361 r. były już dwa kościoły. W XIV wymieniane są już trzy bramy: Królewiecka, Sąteczeńska (Młyńska) i Lidzbarska."Barte" w języku staroniemieckim i staropolskie słowo "barta" - oznacza topór. Najprawdopodobniej to zdecydowało, że właśnie topór był elementem różnych wersji herbu miasta. Zacieśnienie więzów z Polską wskutek wasalizacji lennej Prus Książęcych w 1525 r., dobrze wpłynęło na rozwój miasta i okolic. Ożywił się handel zbożem, futrami, drewnem, chmielem, bursztynem. Złotym wiekiem w historii Bartoszyc był wiek XVI, jak również XVII. Miasto zaznaczyło rozwój we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego i społecznego. Zyskało miano drugiego miasta po Królewcu w Prusach Książęcych. W 1432 r. liczba mieszkańców wynosiła 1 500, w sto lat później jest już 4 000. Świadectwem znaczenia miasta niech będzie fakt, że w 1661 r. w Bartoszycach obradował Sejm Pruski. Zmierzch potęgi Rzeczypospolitej XVIII wieku odbił się bardzo niekorzystnie na sytuacji gospodarczej Bartoszyc. W latach 1788 i 1850 miasto nawiedziły duże pożary. Dopiero koniec XIX wieku i początek XX wieku spowodował podniesienie miasta z upadku. Bartoszyce w 1933 roku liczyło 8 717 mieszkańców, natomiast w roku 1939 liczyło 11 268. W 1945 r. miasto włączono do Polski. Jego dotychczasową, niemiecką ludność zastąpiono polskimi i ukraińskimi przesiedleńcami. Od 1946 roku siedziba powiatu. Zabytki * fragmenty murów miejskich z XIV wieku * Wieża Bramy Lidzbarskiej z XV i XVIII wieku, o duzym podobieństwie do okolicznych kościołów wiejskich. * spichlerze z przełomu XVIII i XIX wieku * gotycki kościół św. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Częstochowskiej z II połowy XIV wieku, który przebudowano w 1678 r., wieża pochodzi z 1732 r. Był to początkowo niski budynek salowy. Pod koniec XIV rozbudowano do obecnej trójnawowej formy. Równocześnie dobudowano wieżę. W 1487 nastąpiła ponowna konsekracja. W okresie świetności miasta ufundowano wspaniały późnomanierystyczny ołtarz (ok. 1660, prawdopodobnie wykonany przez Joachima Pfaffa z Królewca) oraz duże organy (organmistrz Werner z Elbląga). Wnętrze zniszczone w 1945 r. Fragmenty ołtarza znajdują się w zbiorach Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie * gotycki kościół św. Jana Chrzciciela z XV wieku. Znajduje sie poza obszarem starego miasta na lewym brzegu Łyny. Istniał już w 1404 r. Według niektórych opinii uważany jest za pierwotna parafię dla nieudanej pierwszej lokacji Bartoszyc (1326). Był zniszczony w czasie wojny trzynastoletniej. Ołtarz barokowy z lat 1715-1720, przypisywany Krausowi z Królewca, ambona z 1706. * kościół św. Brunona - powstał w latach 1882 - 1883 |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
