Puszcza Bialowieska - Nad morzem W górach Noclegi Najlepsze Hotele Pensjonaty Domy wczasowe Wille Ośrodki wypoczynkowe Wczasy Wakacje Apartamenty Pokoje Kwatery

Hotel Gołębiewski Mikołajki

Welcome

Velaves SPA & RESORT

***Hotel PODEWILS Zamek Rycerski

Pensjonat ***L&B w Karpaczu

Hotel***Wieniawa

Puszcza Bialowieska

Puszcza Bialowieska jest miejscem, gdzie zubry linii nizinnej (Bison bonasus) przetrwaly najdluzej. Przed I wojna swiatowa bylo w Puszczy ponad 700 zubrow. Z pozogi wojennej nie uszla z zyciem ani jedna sztuka. Ostatni zubr w Puszczy zginal w 1919 r. Lata 1920-1928 to jedyny okres nieobecnosci zubrow w Puszczy Bialowieskiej. zubry powrocily do Puszczy w 1929 roku do specjalnie przygotowanego zwierzynca. W 1939 roku stan zubrow wynosil 16 sztuk.

We wczesnym średniowieczu, do XIII wieku, Puszcza Białowieska nie stanowiła wyodrębnionego kompleksu leśnego i łączyła się z puszczami okolic Grodna i Polesia. Docierało tam rozproszone osadnictwo z Litwy, Mazowsza (np. mazowieckie wsie Termiski i Budy) oraz Jaćwingowie, o czym świadczą do dziś bałtyckie nazwy miejscowe. W XV wieku dokonano podziału puszcz, przydzielając je do dworów książęcych. Obecna Puszcza Białowieska została rozdzielona między dwory w Bielsku, Kamieńcu i Wołkowysku. Stąd też pojawiły się nazwy: Puszcza Bielska, Kamieniecka i Wołkowyska. Północny fragment Puszczy Kamienieckiej zaczęto nazywać Puszczą Białowieską (od nazwy dworu Białowieży). Rozwój osadnictwa spowodował zagładę Puszczy Bielskiej (jedyna jej pozostałością jest obecna, mała Puszcza Ladzka). Puszcza Wołkowyska rozpadła się na mniejsze jednostki: (m.in.) Puszczę Świsłocką, Mścigobowską i Jałowską. Puszcza Jałowska przestała istnieć w wyniku osadnictwa, a prywatną Puszczę Świsłocką (należącą do rodziny Tyszkiewiczów ze Świsłoczy) przyłączono w 1832 do Puszczy Białowieskiej.

Tak więc obecna Puszcza Białowieska składa się z ocalałych fragmentów dawnych puszcz Białowieskiej, Ladzkiej i Świsłockiej.

Początkowo Puszcza Białowieska należała do województwa trockiego. W 1513 znalazła się w granicach nowo utworzonego województwa podlaskiego, z którego w 1566 wydzielono województwo brzesko-litewskie. Po unii lubelskiej (1569) województwo podlaskie przyłączono do Korony. Tak więc zachodnim skrajem Puszczy Białowieskiej biegła granica między Polską a Wielkim Księstwem Litewskim.

W czasach panowania króla Zygmunta III Wazy w roku 1589, po rozdzieleniu dóbr królewskich od publicznych, Puszczę Białowieską zaliczono do tzw. królewskich dóbr stołowych.

Puszcza w rękach królewskich [edytuj]

Polowanie i osiedlanie się w puszczy było zabronione dla miejscowej ludności, a żeby korzystać z jej dóbr (np. barci, siana z polan, drewna), trzeba było zdobyć specjalne uprawnienie, tzw. wchod. Od XV wieku istniała specjalna służba leśna zwana osoką strzegąca lasów i kontrolująca wchody.

Polscy królowie począwszy od Władysława Jagiełły chętnie polowali w Puszczy Białowieskiej. Wg przekazów Jana Długosza, król Władysław Jagiełło polował w puszczy w grudniu 1409 roku przed wojną polsko-krzyżacką i przybył do niej z Kamieńca Litewskiego. Drugi raz Jagiełło przebywał w puszczy razem z królową Zofią w styczniu 1426 roku, z powodu zarazy jaka panowała w Królestwie Polskim. Długosz wspomina, że w czasie polowania na niedźwiedzia król złamał nogę. Już w tym czasie musiał istnieć w puszczy dwór myśliwski, który mógłby pomieścić w zimie kilkusetosobowy orszak pary królewskiej.

Za czasów Zygmunta Starego zbudowano nowy dwór myśliwski, w którym król przebywał w drodze na koronację z Wilna przez Krynki i Rudnię do Krakowa przez Mielnik w grudniu 1506 roku. W 1538 król ten wydał specjalne prawo dotyczące organizacji polowań królewskich i zabraniające wszelkich innych łowów w Puszczy Białowieskiej. Wchodząc do puszczy nie wolno było mieć ze sobą psa ani broni. Za zabicie grubej zwierzyny groziła kara śmierci.

Król Zygmunt August przebywał w puszczy w dniach od 18 do 25 stycznia 1546 roku. W czasie tego pobytu król prowadził ożywioną działalność kancelaryjną. Przybył do puszczy z Wilna przez Wołkowysk i Mścibów (Mściborzów) i wyjechał kierując się przez Rudnię do Krynek drogą Browską.

Król Stefan Batory przebywał w puszczy od 6 do 10 stycznia 1581 roku, do której przybył jadąc przez Krynki, Kołodzieżną, Narewkę i odjechał drogą w kierunku na Kleszczele. Batory przebywał w puszczy także we wrześniu 1584 roku, ponieważ wtedy napisał list do kanclerza, w którym jako miejsce wystawienia wymieniono Białowieżę. Źródła historyczne wspominają też, że w puszczy polował hetman Jan Zamoyski, który otrzymał na to specjalne jednorazowe zezwolenie.

Od czasów Jana Kazimierza w puszczy rozwijał się drobny przemysł. Powstały rudnie eksploatujące darniową rudę żelaza i budy produkujące smołę i potaż. Do obsługi fabryczek sprowadzano ludność z Mazowsza i Podlasia. Ich osady dały początek puszczańskim wsiom.

Za czasów Stanisława Poniatowskiego administratorem puszczy był słynny Antoni Tyzenhauz. Znacznie rozwinął on przemysł puszczański i zwiększył ilość spławianych towarów. M. in. wybudował kanał łączący Narew i Narewkę. W dniach od 30 sierpnia do 2 sierpnia 1784 roku w dworze w Białowieży przybywał król Stanisław August Poniatowski. Z tej okazji bratanek króla podskarbi wielki litewski Stanisław Poniatowski wyremontował przed przyjazdem króla istniejący dwór i zbudował dwie oficyny.

Po rozbiorach caryca Katarzyna II Wielka i jej następca Paweł I zaczęli rozdawać dobra puszczańskie dygnitarzom, którzy eksploatowali je rabunkowo. Ale następni carowie, uświadomiwszy sobie rozmiar strat spowodowany paroletnim rosyjskim zarządem, w 1802 zaczęli odnawiać służbę osoczniczą. W 1820 wydano zakaz polowań na żubry i wstrzymano wyręby. W 1811 znaczną część lasu zniszczył szalejący 4 miesiące pożar. Katastrofy dopełnił przemarsz wojsk napoleońskich, podczas którego rozgrabiono dwory królów polskich.

Podczas powstania listopadowego do walki włączyła się niemal cała służba leśna. Oddziały puszczańskie liczyły ponad 500 ludzi i przeprowadziły kilka udanych akcji. Podczas powstania styczniowego w puszczy działały oddziały Wróblewskiego.

Mniej więcej od połowy XIX wieku w puszczy rozpoczyna się okres nowoczesnej gospodarki leśnej. Wznowiono wyręby. W latach 1843-1846 cały las podzielono na regularne prostokątne oddziały leśne rozdzielone przecinkami i duktami. Wtedy też puszczą ponownie zainteresowali się carowie. W 1860 zorganizowano pierwsze wielkie polowanie carskie. W 1888 puszcza przeszła z zarządu państwowego do zarządu dóbr carskich. W 1894, dla wygody carów wybudowano linię kolejową z Hajnówki do Białowieży. Pod koniec XIX wieku sprowadzono z Syberii i Kaukazu oraz Europy ogromne ilości zwierzyny: łosi, danieli i jeleni, zamieniając puszczę w olbrzymi zwierzyniec. Odbiło się to niekorzystnie na stanie lasu i przyniosło zmiany zauważalne przez leśników do dziś. Ostatnie carskie łowy odbyły się w 1912.

I wojna światowa przyniosła największe chyba w historii straty dla puszczy. Trzy i pół roku znajdowała się ona pod okupacją niemiecką i przeszła okres rabunkowej gospodarki na wielką skalę (z szacowanej zasobności Puszczy - 32 mln m³ drewna wycięto 5 mln m³). Niemcy wybudowali ponad 300 km torów kolejki leśnej. Wzniesiono wielkie tartaki w Hajnówce, Białowieży i Gródku. Wojsko niemieckie przetrzebiło też zwierzynę.

Po wycofaniu się z puszczy niemieckich władz wojskowych w grudniu 1918 w lasach pozostało wielu żołnierzy-maruderów, natchnionych rewolucją w Rosji i nie podlegających żadnej władzy. Polowali oni bez umiaru. Grabili też fabryki i tartaki, których wyposażenie zazwyczaj wykupywali żydowscy kupcy z Białegostoku. Okres anarchii wykorzystywali też miejscowi. Na przełomie 1918 i 1919 strzały w puszczy było słychać dniem i nocą. W kilka miesięcy żubry (ostatni padł w kwietniu 1919) i łosie zostały całkowicie wytępione (przed wojną było ponad 700 żubrów). Przeżyły nieliczne jelenie. W lutym 1919 Puszczę Białowieską zajęły wojska polskie. Na dobre polska administracja objęła puszczę we wrześniu 1920, po wojnie bolszewickiej[1].

Uporządkowywanie lasu trwało 3 lata. W 1924 administracja puszczy zawarła dziesięcioletni kontrakt z angielską firmą „Century" na eksploatację drewna. Jednak Anglicy bezlitośnie wycinali lasy, co spowodowało zerwanie z nimi umowy w 1929. W tymże roku rozpoczęto proces restytucji żubra (okazy zakupiono w ogrodach zoologicznych w Niemczech, w Szwecji a także przywieziono z Pszczyny). W 1939 w puszczy było 16 żubrów, które przetrwały szczęśliwie II wojnę światową.

Kolejna wojna przyniosła podobne straty dla puszczy jak wcześniejsza. Władza radziecka wywiozła na wschód całą polską ludność, zastępując ją lojalnymi, ale niedoświadczonymi pracownikami leśnymi. Z kolei władze niemieckie chciały wysiedlić całą ludność puszczy (z obawy o partyzantkę). Z inicjatywy Goeringa powstał projekt utworzenia wielkiego rezerwatu - państwowego obszaru łowieckiego.

Od lipca 1941 w lesie działały grupy partyzanckie, przeważnie radzieckie. Jednak stała penetracja puszczy przez Niemców nie pozwalała im działać dłużej. W Białowieży umieszczono specjalny sztab do zwalczania partyzantki. W licznych egzekucjach mordowano mieszkańców podejrzanych o pomoc „leśnym żołnierzom"[1].

W lipcu 1944 puszczę zajęły oddziały Armii Czerwonej. Wycofujący się hitlerowcy zdążyli jeszcze wysadzić w powietrze pałac w Białowieży. Decyzję o przyłączeniu części Puszczy Białowieskiej do ZSRR podjął osobiście Stalin po dyskusji z delegacją PKWN. Wedle anegdoty początkowo chciał zagarnąć całą puszczę, ale polscy komuniści przekonali go argumentem „Ale gdzie my będziemy teraz polować?!". Istnieje jeszcze przynajmniej jedna wersja, mówiąca, że argumentem była butelka wódki.

Puszcza wraz z otaczającymi terenami została w 1986 uznana za Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 860 km². Różnymi formami ochrony objęto ponad 50% powierzchni. Istnieje 20 rezerwatów przyrody o powierzchni 3208 ha, 2 ostoje zwierząt chronionych, 94 strefy ochronne gniazd bociana czarnego i orlika krzykliwego. Do krajowego rejestru programu zabezpieczenia puli genowej wpisano 401 drzew. Ponad 1100 drzew uznano za pomniki przyrody.

Wokół ochrony Puszczy Białowieskiej istnieje wiele kontrowersji. Podnoszone są postulaty o objęciu ochroną całej puszczy. Samorządy lokalne nie zgadzają się na ten krok obawiając się wielu ograniczeń w gospodarowaniu i codziennym życiu. Wielu ludzi (szczególnie naukowców) i stowarzyszeń nie zgadza się też z aktualną presją gospodarczą na przyrodę Puszczy, polegającą m.in. na wycince drzew (prowadzonej również w starych drzewostanach o charakterze zbliżonym do naturalnego) oraz odstrzale zwierzyny.

Aktualnie przez Polskie Towarzystwo Ochrony Pierwotnej Przyrody wdrażane są dwa projekty dla Puszczy Białowieskiej:

* Ochrona bagiennych lasów Puszczy Białowieskiej,
* Projekt sieci hydrobotanicznych oczyszczalni ścieków w powiecie hajnowskim - 2004-2010

Przygotowywany jest projekt restytucji głuszca w Puszczy Białowieskiej ze stroną białoruską, bowiem praktycznie ten cenny gatunek wyginął w części polskiej Puszczy, a gnieździ się nadal w części białoruskiej. "Zaszczepienie" tego kuraka planowane jest w strefie przygranicznej - w rez. Starzyna oraz w Obrębie Ochronnym Hwoźna (BPN).

< Prev		Next >

HHotel Agroturystyka Dom goscinny Dom wczasowy Osrodek wczasowy wypoczynkowy Pensjonat Rezydencja Spa Wellness Willa Schronisko Kwatera Pok�j Nocleg nad morzem w g�rach Pokoje nad morzem w g�rach