| Gniew i zamek krzyżacki |
|
|
Gniew (kasz. Gniéw, niem.: Mewe) - to miasto w woj. pomorskim, nad ujÅ›ciem Wierzycy do WisÅ‚y, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gniew. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należaÅ‚o do woj. gdaÅ„skiego. WedÅ‚ug danych z 31 grudnia 2004, miasto miaÅ‚o 6844 mieszkaÅ„ców. Gniew leży w widÅ‚ach utworzonych przez WisÅ‚Ä™ oraz uchodzÄ…cÄ… do niej WierzycÄ™. Na tym odcinku WisÅ‚a pÅ‚ynie w Dolinie KwidzyÅ„skiej, która stanowi koÅ„cowy fragment tzw. Doliny Dolnej WisÅ‚y. Terytorialnie Gniew leży na skraju Pojezierza Starogardzkiego oraz Kociewia.Pierwsze wzmianki o Gniewie w źródÅ‚ach pisanych pochodzÄ… z I poÅ‚. XIII w. Jeden z dokumentów okreÅ›la tÄ™ okolicÄ™ nazwÄ… "Terra Gymeu". Pierwotna nazwa miejscowoÅ›ci brzmiaÅ‚a Gmiew, choć w Å›redniowieczu funkcjonowaÅ‚a też nazwa WoÅ„sk. niem. to Mewe – stÄ…d do dziÅ› w herbie miasta mewa. Od X w. tereny te należaÅ‚y do paÅ„stwa Polan i byÅ‚y częściÄ… Pomorza GdaÅ„skiego. Po podziale kraju przez BolesÅ‚awa Krzywoustego Gniew przypadÅ‚ kasztelanii starogardzkiej. Później ziemie te przypadÅ‚y książętom Åšwiecia, a w 1229 r. od Sambora i ÅšwiÄ™topeÅ‚ka otrzymaÅ‚o je oliwskie opactwo cysterskie. W drugiej poÅ‚owie XIII w. Sambor odebraÅ‚ Gniew cystersom i w 1276 r. przekazaÅ‚ Krzyżakom w zamian za pomoc w walce ze ÅšwiÄ™topeÅ‚kiem. Zakon, dla którego byÅ‚a to pierwsza posiadÅ‚ość na lewym brzegu WisÅ‚y, przejÄ…Å‚ gród ostatecznie w 1282. Ważne poÅ‚ożenie strategiczne zdecydowaÅ‚o o budowie tu zamku. Po zbudowaniu warowni w 1297 r. Krzyżacy lokowali miasto na prawie cheÅ‚miÅ„skim i rozpoczÄ™li akcjÄ™ osadniczÄ…. Miasto kilkakrotnie przechodziÅ‚o z rÄ…k do rÄ…k w latach 1410-1466, by po pokoju toruÅ„skim stać siÄ™ częściÄ… paÅ„stwa polskiego. W późniejszych latach starostÄ… gniewskim byÅ‚ m.in. Jan Sobieski, późniejszy król Polski, który zbudowaÅ‚ tu m.in. PaÅ‚ac MarysieÅ„ki dla swojej żony Marii Kazimiery. W 1626 r. podczas II wojny polsko-szwedzkiej w okolicach Gniewa doszÅ‚o do starcia miÄ™dzy siÅ‚ami Rzeczypospolitej i Szwecji. Bitwa zakoÅ„czyÅ‚a siÄ™ zwyciÄ™stwem wojsk Gustawa Adolfa. ByÅ‚a to druga w historii porażka polskiej husarii. Miasto podupadÅ‚o na tle ogólnego kryzysu gospodarczego i politycznego Rzeczypospolitej w XVII i XVIII w. Kiedy wskutek I rozbioru Polski w 1772 roku Gniew wcielony zostaÅ‚ do Prus, liczyÅ‚ sobie zaledwie 850 mieszkaÅ„ców. W latach 1818-23 wzniesiony zostaÅ‚ na rynku koÅ›cióÅ‚ dla ewangelickich mieszkaÅ„ców miasta. W 1905 r. Gniew liczyÅ‚ 4033 mieszkaÅ„ców, z czego niemal 43 proc. stanowiÅ‚a ludność niemiecka. Na mocy traktatu wersalskiego Gniew w 1920 wróciÅ‚ do Polski. W 1921 wielki pożar bezpowrotnie spustoszyÅ‚ wnÄ™trza zamku. W czasie II wojny Å›wiatowej hitlerowcy urzÄ…dzili w zamku obóz dla przymusowo wysiedlanej ludnoÅ›ci polskiej z Tczewa i okolic. Pod koniec wojny Niemcy zażarcie bronili miasta, aby osÅ‚onić drogÄ™ odwrotu z Tczewa i GdaÅ„ska. Ostateczne zakoÅ„czenie walk nastÄ…piÅ‚o 7 marca 1945 r. II wojna Å›wiatowa zakoÅ„czyÅ‚a wielowiekowÄ… koegzystencjÄ™ ludnoÅ›ci polskiej i niemieckiej w mieÅ›cie. W 1957 rozebrany zostaÅ‚ koÅ›cióÅ‚ ewangelicki. Zabytki * Zamek krzyżacki z koÅ„ca XIII wieku. * PaÅ‚ac MarysieÅ„ki zbudowany przez Jana Sobieskiego, wówczas starostÄ™ gniewskiego, dla żony Marii Kazimiery w drugiej poÅ‚owie XVII w. Wbudowany w kompleks zamkowy, jednÄ… stronÄ… zwrócony ku zamkowi, drugÄ… ku WiÅ›le. Zniszczony przez obsuniÄ™cie siÄ™ skarpy i odbudowany na fundamentach dwóch zabudowaÅ„ gospodarczych mieÅ›ci dziÅ› hotel. * Stare Miasto o zachowanym Å›redniowiecznym ukÅ‚adzie przestrzennym, z szachownicowym ukÅ‚adem ulic i centralnie poÅ‚ożonym kwadratowym rynkiem (pl. Grunwaldzki). Dominuje niska zabudowa, a kamienice pochodzÄ… z XV-XIX w. PoÅ›rodku rynku gotycki ratusz, peÅ‚niÄ…cy do dziÅ› swojÄ… funkcjÄ™. * Gotycki koÅ›cióÅ‚ parafialny pw. Å›w. MikoÅ‚aja, poÅ‚ożony w poÅ‚udniowo-zachodnim narożniku rynku, zbudowany w XIV w., zrekonstruowany w XIX w. Budowla trójnawowa z wyodrÄ™bnionym prezbiterium oraz wieżą dzwonnÄ… wtopionÄ… w nawÄ™ Å›rodkowÄ…. * PozostaÅ‚oÅ›ci murów obronnych miasta i zespoÅ‚u zamkowego. Rycerstwo Do 1990 w Gniewie dziaÅ‚a grupa rycerska kierowana przez Wielkiego Mistrza Bractwa Rycerskiego Jacka Odrowskiego. GrupÄ™ zaÅ‚ożyÅ‚ JarosÅ‚aw StruczyÅ„ski. DziÄ™ki staraniu grupy oraz dofinansowaniu przez samorzÄ…d odbudowano zamek na którym odbywajÄ… siÄ™ pokazy[1]. |
| < zurück | weiter > |
|---|
