| Bydgoszcz |
|
|
Bydgoszcz (niem. Bromberg, łac. Bidgostia) – miasto w Polsce, położone nad rzeką Brdą, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba wojewody kujawsko-pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego Stanowi ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy: na terenie Bydgoszczy znajdują się Uniwersytet Kazimierza Wielkiego i Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. J.J. Śniadeckich oraz Akademia Muzyczna i kilka niepublicznych szkół wyższych, działa także Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Miasto stanowi siedzibę starosty powiatu bydgoskiego, a także powiatu grodzkiego. W Bydgoszczy znajduje się również Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki. Od 2004 stanowi stolicę diecezji bydgoskiej. Jest także siedzibą wojewódzkiego sądu administracyjnego. Bydgoszcz jest członkiem Unii Metropolii Polskich i Związku Miast Polskich. Bydgoszcz leży na styku krain geograficznych: Kotliny Toruńskiej (rozciąga się od Nieszawy do Nakła nad Notecią), Doliny Fordońskiej, Doliny Noteci, Doliny Brdy, Wysoczyzny Świeckiej, Pojezierza Krajeńskiego i Pojezierza Chełmińskiego. Region ten nazywany jest Kujawy Północne. Historycznie była związana z Wielkopolską.Przez Bydgoszcz przepływa Brda, która uchodzi do Wisły w Brdyujściu, wschodnia granica miasta (w dzielnicach Fordon i Brdyujście) przebiega na Wiśle, a za pomocą Kanału Bydgoskiego dotrzeć można do Noteci. Jest też malutka rzeczka Flis, przecinająca ulicę Grunwaldzką. Na zboczu górek fordońskich znajduje się źródełko "Mieczysław", które zasila krótki strumyk wypływający z gór i wpadający po kilkuset metrach do kanalizacji miejskiej. Bydgoszcz jest otoczona ze wszystkich stron lasami. Dominują bory sosnowe, ale na północnych wysoczyznach są enklawy lasów liściastych, np. w okolicy Miedzynia, Osowej Góry, Opławca, Rynkowa, Fordonu. Na zboczu lasy są zróżnicowane gatunkowo. Z kolei w dolinie Wisły i Brdy spotkać można las łęgowy. W Rynkowie i lasach Osowej Góry znajdują się duże połacie borowin. Bydgoszcz należy do miast o największej liczbie i powierzchni parków w Polsce (874 ha, drugie miejsce po Warszawie). W Bydgoszczy znajduje się największy park miejski w Polsce - Myślęcinek - o powierzchni 830 ha. Według najnowszych badań, opartych o metodę dendrochronologiczną, gród bydgoski zbudowano w roku 1038. Pierwsza wzmianka o kasztelanie bydgoskim Suzzlaus de Budegac pochodzi z 1238. Wcześniejszą genezę ma osada i zbudowany w XII w. romański kościół pw. św. Idziego. Obecność romańskiego kościoła świadczy o wczesnym zasiedleniu i znaczeniu osady na Szlaku bursztynowym. W tym miejscu omijano Wisłę, pokonując brodem Brdę. We wczesnym średniowieczu gród graniczny na Kujawach, w XIII w. przejściowo w rękach Krzyżaków. 19 kwietnia 1346 Kazimierz III Wielki nadaje niemieckim zasadźcom, Johannowi Kesselhuth i Konradowi Prawa miejskie. W XVI w. miasto wzbogacone na handlu zbożem i solą osiągnęło na początku XVII w. maksymalną liczbę mieszkańców - niecałe 5 tysięcy, awansując do grupy średnich miast Rzeczypospolitej. W 1555 otrzymało przywilej zakazujący Żydom osiedlania się w mieście. W latach 1772-1806 i 1815-1920 Bydgoszcz należała do zaboru pruskiego, (lata 1807-1815 to stołeczność nad departamentem w Księstwie Warszawskim). Po 1815 była stolicą jednej z dwóch rejencji Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W 1773 rozpoczęto budowę Kanału Bydgoskiego, który połączył Brdę z Notecią (a w konsekwencji Wisłę z Odrą). Od XIX w. znaczny rozwój, budowa linii kolejowych do Piły i – dalej – do Berlina, Gdańska, Torunia i Inowrocławia. W XIX w. najbardziej niemieckie miasto zaboru pruskiego (m.in. dzięki sztucznemu administracyjnemu odseparowaniu niemieckiego śródmieścia od polskich przedmieść), jednak po I wojnie światowej Bydgoszcz uległa bardzo szybkiej repolonizacji i stała się jednym z najbardziej polskich miast (około roku 1928/9 Polacy stanowili 92% populacji miasta). W granice odrodzonej Polski Bydgoszcz wróciła 20 stycznia 1920, przejęta przez wojska wielkopolskie na mocy traktatu wersalskiego. Obecność w mieście silnego garnizonu niemieckiego uniemożliwiła wcześniej słabo uzbrojonej ludności polskiej miasta wsparcie powstania wielkopolskiego, którego zasięg w szczytowym okresie walk sięgnął wsi Brzoza Bydgoska, 3 km od granic miasta. W okresie II Rzeczypospolitej straciła władze wojewódzkie (tzn. rejencyjne w epoce zaborów) na rzecz najpierw Poznania, a potem Torunia (do 1939). 3 września 1939 doszło do walk jednostek polskich z niemieckimi dywersantami wspomaganymi przez miejscowych Niemców (m.in. członków Hitlerjugend). Część pojmanych Niemców rozstrzelano, innych wysiedlono. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę "Bromberger Blutsonntag" – "krwawa niedziela" – w polskich źródłach spotyka się nazwę "dywersja bydgoska". Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się represje na ludności polskiej za udział w "krwawej niedzieli" – egzekucje i wywózki do obozów koncentracyjnych. W czasie II wojny światowej Bydgoszcz (jako Bromberg) włączona została do prowincji Gdańsk/Prusy Zachodnie jako siedziba rejencji). Niemcy zamordowali tu ok. 37 tysięcy mieszkańców. W 1945 przeniesiono do Bydgoszczy stolicę województwa pomorskiego z Torunia, argumentując to przede wszystkim większą liczbą mieszkańców, ale też robotniczym charakterem miasta, sprzyjającego nowej władzy ludowej bardziej niż "inteligencki" Toruń (w woj. pomorskim Bydgoszcz znalazła się w 1938, wcześniej należała do poznańskiego). Do 1954 roku miasto było siedzibą wiejskiej gminy Bydgoszcz. W 1973 włączono do Bydgoszczy pobliskie miasto Fordon. Od 1 stycznia 1999 miasto jest siedzibą wojewody kujawsko-pomorskiego i rządowej administracji wojewódzkiej. Wielkim atutem Bydgoszczy jest przyroda. Miasto znajduje się na styku kilku krain geograficznych, a na krajobraz wpływają 4 wielkie cieki wodne: przepływająca przez całe miasto Brda, Wisła i po części również Noteć oraz zbudowany w latach 1772-1775 Kanał Bydgoski łączący Wisłę z Odrą. Kanał Bydgoski jest de facto śródlądowym łącznikiem pomiędzy Europą Zachodnią a Wschodnią, a jego zabytkowy system urządzeń hydrotechnicznych, jazów, śluz, wraz z otaczającym go wzdłuż brzegów parkiem sprawiają, iż od paru lat trwają starania o wpisanie Kanału na listę UNESCO. Bydgoski krajobraz to przede wszystkim Puszcza Bydgoska, wysoczyzny, doliny, parowy, jary, wały. Na obszarze miasta można znaleźć zarówno 2,5-kilometrowy tor regatowy, grodziska z XI w. (Wyszogród) oraz z VI-X w. (Zamczysko), ostoję dzikiego ptactwa na ostrowie na Brdzie, ośrodek wypoczynkowy (Janowo), sanatorium (Opławiec), jak i mnóstwo współczesnych budowli. Bydgoskie atrakcje dopełnia Wyspa Młyńska wraz z Wenecją Bydgoską (zespół kamienic nad Młynówką przypominający włoską Wenecję) znajdujące się w ścisłym centrum (kilkaset metrów od Ratusza). Na Wyspie znajdują się też zabytkowe Spichrze oraz mennica (przez pewien okres jedyna czynna w Polsce). Bydgoszcz jest nazywana "małym Berlinem" z uwagi na podobną zabudowę, style architektoniczne, oraz formę kamienic, które były dziełem najwybitniejszych niemieckich architektów. Rozległe Śródmieście słynie przede wszystkim z doskonałej XIX i XX-wiecznej zabudowy, w tym secesyjnej, eklektycznej oraz neobarokowej. Kilka obiektów w Bydgoszczy jest traktowanych jako symbol miasta i jednoznacznie jest kojarzonych z miastem, np. pomnik Łuczniczki z 1910, zespół spichrzy nad Brdą, dawniej monumentalna Fontanna Potop z 1904, a ostatnio nawet Przechodzący przez rzekę. W Bydgoszczy znajduje się również regionalne Muzeum Okręgowe mieszczące się w kilku budynkach rozsianych po całym mieście, bogate Pomorskie Muzeum Wojskowe (dawniej: Muzeum Tradycji Pomorskiego Okręgu Wojskowego) oraz jedyne w Polsce działające w czynnej aptece Muzeum Farmacji. Bydgoszcz to również mnóstwo pięknych obiektów sakralnych, cztery sanktuaria, stare średniowieczne, późnogotyckie, neogotyckie kościoły, Katedra Bydgoska z 1466 r., Kościół Garnizonowy zbudowany latach 1552-1557, Bazylika Mniejsza pw. św. Wincentego a'Paulo, czyli jedyny w Polsce przedstawiciel stylu wzorowanego na rzymskim panteonie, czy kilka zakonów, które pozostawiły po sobie kilka obiektów, m.in. Kolegium Jezuickie z 1638 (ob. Ratusz bydgoski) czy kościół klarysek, z którego wieży codziennie w południe grany jest hejnał bydgoski. Na przestrzeni wieków Bydgoszcz straciła wiele nieodżałowanych zabytków, m.in. średniowieczny Zamek Bydgoski (obecnie z jego cegieł zbudowano kościół pw. św. Andrzeja Boboli), monumentalny Teatr Miejski z 1896 autorstwa słynnego berlińskiego architekta H. Seelinga, romański kościół pw. św. Idziego z połowy XIII w., zachodnią pierzeję rynku wraz z kościołem pojezuickim, czy też kilka spalonych i zburzonych spichlerzy nad Brdą. II wojna światowa przyniosła również swoją pożogę. Zburzono m.in. kościół jezuicki na Starym Rynku czy synagogę żydowską (zachowała się druga, mniejsza w Fordonie, która wykorzystywana była jako kino, obecnie zrujnowana). Z drugiej jednak strony w podbydgoskich lasach Niemcy po wojnie zostawili mnóstwo potencjalnych atrakcji turystycznych: W lasach na terenie Zakładów Chemicznych "Zachem" w południowo-wschodniej części miasta znajduje się pohitlerowska fabryka dynamitu i materiałów wybuchowych DAG, której system podziemnych tuneli ma długość blisko 2 km. Tunele budowano na czterech różnych głębokościach – w niektórych miejscach przecinają się ze sobą. Niektóre budynki stoją przy skarpach pagórkowatego terenu, więc podróż tunelem kończy się np. na czwartym piętrze innego obiektu. Poza tym w podbydgoskich lasach znajdują się liczne schrony, osiedla awaryjne, budynki wojskowe, a nawet tajna wyrzutnia pocisków rakietowych. Strona polska pozostawiła po sobie wał obronny Wojska Polskiego w Kruszynie-Osówcu. Do współczesnych atrakcji turystycznych można z pewnością zaliczyć współczesne budowle, a w szczególności budowany od 1973 roku charakterystyczny gmach Opery Nova, bydgoską Dzielnicę Muzyczną z gmachem Filharmonii Pomorskiej, bydgoski Tramwaj wodny oraz tzw. "Nowe Spichrze", czyli położony w sąsiedztwie zabytkowych spichrzy nad Brdą Bank Rozwoju Eksportu S.A. (BRE), który w 2000 uzyskał I nagrodę w ogólnopolskim konkursie "Życie w architekturze" za najlepsze obiekty zaprojektowane i zrealizowane w latach 1989-1999. Bydgoszcz to również ogromna baza noclegowa Znajdują się tu aż 3 hotele klasy "prestiż" (4-gwiazdkowe), w tym słynny neobarokowy Hotel "Pod Orłem" z 1896. Hotel został zaprojektowany przez słynnego bydgoskiego budowniczego Józefa Święcickiego. Wokół Bydgoszczy wytyczono wiele szlaków pieszych, rowerowych (przebiega tu m.in. najdłuższa w Europie Międzynarodowa Trasa Rowerowa R-1). Miasto słynie również z turystyki wodnej na Brdzie, za sprawą spływów kajakowych. Wyspa Młyńska i Wenecja Bydgoska Zespół Wyspy Młyńskiej oraz "Wenecja Bydgoska" usytuowana jest w zakolu Brdy, na zachód od Starego Miasta. Pierwotnie składała się z trzech wysp, obecnie stanowi jedną wyspę, połączoną groblą. Zachowany historyczny układ przestrzenny wyznacza brukowana ulica Mennica. Wenecja Bydgoska to malowniczy zespół architektoniczny Starego Miasta przylegający do odnogi Brdy zwanej Młynówką, naprzeciw tzw. Wyspy Młyńskiej. Dzisiejsza zabudowa Wenecji Bydgoskiej pochodzi z XIX wieku. Część kamienic bezpośrednio graniczy z wodą. Posiada magiczny bydgoski klimat miejsca historycznego w połączeniu z pięknem parkowego otoczenia. Znajdują się tam m.in.: tzw. Młyny Rothera z XIX w., domy z XVIII-XIX w., spichrze z XIX - pocz. XX, młyn z 1851, oraz kaszarnia z 1898 (dziś prywatna elektrownia wodna). Wyspa wymaga rewitalizacji, co dzieje się już w chwili obecnej (kończy się renowacja zabudowań Wyspy, przekładany jest bruk na ulicy Mennica, choć zieleń czeka jeszcze na uporządkowanie). Muzea Muzea bydgoskie nie należą do ekstraklasy polskich muzeów, jednakże warto odwiedzić regionalne Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego (od 1923), zajmujące kilka budynków w mieście, m.in. kilka zabytkowych domów i spichlerze na Wyspie Młyńskiej. W Bydgoszczy działa też jedyne w kraju muzeum wojskowe (Pomorskie Muzeum Wojskowe) specjalizujące się w dokumentowaniu najnowszej (XIX-XX w.) polskiej historii wojskowej, a w szczególności historii Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Warto wspomnieć jeszcze o Muzeum Farmacji, jedynym tego typu muzeum w Polsce, które działa przy czynnej aptece (Apteka "Pod Łabędziem"), Izbie Tradycji Bydgoskich Dróg Żelaznych, Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego oraz Muzeum Misyjnym Zgromadzenia Ducha Świętego, gromadzącym pamiątki z misji na całym świecie. W mieście działa wiele galerii sztuki, orkiestr czy słynnych na skalę światową chórów. O bydgoskiej kulturze świadczą również biblioteki (m.in. Biblioteka Publiczna Wojewódzka i Miejska z bogatym zbiorem woluminów z XV-XIX wieku i starodruków niemieckich), domy kultury, kluby muzyczne (wraz ze słynnym bydgoskim "Mózgiem" i "Kuźnią") czy kina (wraz z jedynym obecnie w Polsce stale działającym w okresie letnim autokinem). W 2006, dzięki staraniom Sebastiana Malinowskiego, otworzono w Bydgoszczy 2 nowe muzea: Muzeum Kanału Bydgoskiego oraz Muzeum Wolności i Solidarności. Specyficzną jednostką muzealną jest Muzeum Oświaty działające przy Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Bydgoszczy, działające od 14 października 1985 roku. Zgromadzone zbiory obejmują okres od połowy XIX wieku do czasów współczesnych. Można w nim znaleźć biografie nauczycieli z całej Polski oraz wszystko co jest związane ze szkolnictwem. Jest to jedyne w Polsce muzeum mające taki zakres gromadzenia zbiorów - z całego świata - dotycząch oświaty. |
| < zurück | weiter > |
|---|
